Handleiding geboorteplan schrijven

Een geboorteplan is een simpel document waarin je je wensen voor de bevalling opschrijft. Het helpt jou, je partner en de zorgverleners om te weten wat voor jou belangrijk is, zodat je met meer rust het laatste stuk van je zwangerschap ingaat.

De laatste weken kunnen spannend zijn, dat is heel normaal. Juist dan is het fijn om stap voor stap op te schrijven wat je graag zou willen, zodat je hoofd wat leger wordt en jij je kunt focussen op de komst van je baby.

Waarom een geboorteplan zoveel rust kan geven

Een geboorteplan is geen contract en geen eisenlijst. Het is vooral een hulpmiddel om vooraf na te denken over wat jij fijn vindt en wat niet. Door het op te schrijven, merk je vanzelf waar je nog vragen of twijfels hebt. Die kun je vervolgens bespreken met je verloskundige.

Veel vrouwen merken dat ze zich zekerder voelen als hun wensen helder zijn. Bijvoorbeeld: wil je thuis bevallen of in het ziekenhuis, hoe kijk je aan tegen pijnstilling zoals een ruggenprik of een pompje via het infuus, en wie wil je erbij hebben? Als je daar in week 32 of 34 al over hebt nagedacht, hoef je dat niet pas in de weeën te beslissen. Dat scheelt echt spanning op het moment zelf.

Een geboorteplan helpt ook om je angsten te verwoorden. Misschien ben je bang voor een knip, voor een keizersnede of dat je de controle kwijtraakt. Als je dat opschrijft, kun je het rustig bespreken met je verloskundige. Zij kan uitleggen hoe vaak bepaalde dingen voorkomen, wat er dan gebeurt en welke keuzes er zijn. Bij medische vragen of twijfel is je verloskundige altijd je eerste aanspreekpunt.

Daarnaast is een geboorteplan handig als er iets verandert in het verloop van je bevalling. Soms is je eigen verloskundige er niet, of word je onverwacht overgedragen aan het ziekenhuis. Dan is het prettig als de verpleging of gynaecoloog in één oogopslag ziet wat voor jou belangrijk is. Bijvoorbeeld dat je graag wilt dat je partner altijd bij je blijft, of dat je bij elke stap kort wilt horen wat er gebeurt.

Tot slot helpt een geboorteplan ook in de communicatie met je partner. Je kunt samen bespreken wat je van elkaar verwacht. Wil je dat je partner actief meehelpt met ademhalingsoefeningen, of juist vooral rustig aanwezig is en je hand vasthoudt? Door dat vooraf te bespreken, voorkom je misverstanden in het heetst van de strijd.

Wanneer en hoe je het beste kunt beginnen

Je hoeft niet in week 12 al een compleet geboorteplan klaar te hebben. De meeste vrouwen beginnen ergens tussen week 28 en week 32 met de eerste aantekeningen. Rond week 32 tot 34 is een fijn moment om het echt uit te werken, omdat je dan meestal al meer informatie hebt gekregen van je verloskundige of gynaecoloog.

Merk je dat de laatste weken je onrustig maken? Dan kan het juist helpen om al iets eerder wat steekwoorden op te schrijven. Het hoeft nog niet netjes. Een simpel lijstje in je telefoon is al genoeg om te starten.

Stap voor stap je geboorteplan opbouwen

Je kunt je geboorteplan in drie rustige stappen opbouwen. Dat hoeft niet allemaal op één avond. Doe het liever in stukjes, zodat je tussendoor kunt voelen wat echt bij je past.

1. Brainstormen

   Schrijf alles op wat in je opkomt over de bevalling. Denk aan: pijnstilling (bijvoorbeeld ruggenprik, morfinepompje), houdingen (op de bal, op handen en knieën, op je zij), wie erbij is, thuis of ziekenhuis, muziek, foto’s, navelstreng doorknippen, borstvoeding of flesvoeding. Dit mag lekker rommelig zijn, het is alleen voor jou.

2. Bespreken met je verloskundige

   Neem je lijstje mee naar je controle. Vraag wat in jouw situatie haalbaar is. Bijvoorbeeld: als je een medische indicatie hebt en in het ziekenhuis moet bevallen, zijn sommige dingen anders dan bij een thuisbevalling. Denk aan standaard infuus, continue hartslagbewaking of dat je minder vrij kunt bewegen.

3. Netjes uitwerken

   Maak er daarna een overzichtelijk document van, bij voorkeur op maximaal één A4. Heb je meer nodig, houd het dan bij twee A4’tjes en zet het belangrijkste bovenaan. Gebruik duidelijke kopjes zoals “Omgeving”, “Pijnstilling”, “Na de geboorte”.

Een veelgemaakte fout is dat een geboorteplan te lang en te gedetailleerd wordt. In de praktijk heeft een verpleegkundige geen tijd om vijf pagina’s te lezen als jij al 6 centimeter ontsluiting hebt. Probeer dus echt te kiezen: wat zijn je top 5 of top 10 belangrijkste punten?

Schrijf in gewone taal, in korte zinnen. Bijvoorbeeld: “Ik wil graag dat mijn partner bij alle onderzoeken aanwezig is” of “Als pijnstilling nodig is, heb ik voorkeur voor een ruggenprik”. Dat leest veel makkelijker dan lange, ingewikkelde zinnen.

Veelvoorkomende valkuilen bij het schrijven

• Te veel details: je hoeft niet elke minuut uit te plannen. Schrijf liever je richting op, bijvoorbeeld “ik wil graag rustig kunnen opstarten zonder veel mensen in de kamer”.
• Te laat beginnen: als je pas in week 39 begint, voelt het vaak gehaast. Plan liever rond week 32 tot 34 een moment in je agenda om eraan te zitten.
• Alleen schrijven: betrek je partner en verloskundige. Zij zien soms praktische dingen waar jij nog niet aan gedacht hebt.

Wat er in ieder geval in je geboorteplan kan staan

Je geboorteplan hoeft niet perfect of compleet te zijn. Het is geen toets die je moet halen. Toch zijn er een paar onderwerpen die bijna altijd handig zijn om iets over op te schrijven. Zie het als een kapstok waar je jouw eigen wensen aan ophangt.

Communicatie en beslissingen

In de hectiek van een bevalling gaat er soms veel langs je heen. Daarom is het slim om op te schrijven hoe je wilt dat er met je gecommuniceerd wordt. Denk aan vragen als:

• Wil je dat elke handeling kort wordt uitgelegd, ook als het snel moet?
• Wil je bij alle beslissingen betrokken worden, of zeg je: bij spoed mag het team gewoon doen wat nodig is?
• Als jij door de pijn of medicatie niet goed kunt beslissen, wie mag er dan namens jou meedenken? Vaak is dat je partner.

Een voorbeeldzin: “Ik wil graag dat de zorgverleners mij in begrijpelijke taal uitleggen wat ze doen. Bij spoed vind ik het prima als er snel gehandeld wordt en hoor ik achteraf wat er is gebeurd.”

Je kunt ook aangeven hoe je aangesproken wilt worden. Sommige vrouwen vinden grapjes fijn om te ontspannen, anderen willen juist rust en weinig praatjes. Zet dat er gerust bij, dat helpt het team om aan te sluiten bij jou.

Omgeving en aanwezigen

Ook de sfeer in de kamer maakt veel uit. Sommige vrouwen willen gedimde lichten en rustige muziek, anderen vinden het juist fijn als de tv zachtjes aanstaat. Schrijf op waar jij je prettig bij voelt. Bijvoorbeeld: “Ik wil graag zachte muziek op de achtergrond” of “Licht mag gedimd worden zodra de weeën sterker worden”.

Denk ook na over wie je erbij wilt hebben. Alleen je partner, of ook een doula, je moeder of een vriendin? En wil je dat er foto’s of filmpjes gemaakt worden, en door wie? Leg dat van tevoren vast, zodat er tijdens de bevalling geen discussies ontstaan.

Voorbeeld: “Bij de bevalling zijn alleen mijn partner en verloskundige aanwezig. Mijn moeder komt pas na de geboorte langs. Foto’s mogen alleen gemaakt worden door mijn partner.”

Concrete voorbeelden van praktische wensen

• “Ik wil graag bevallen in het ziekenhuis. Als er een kamer met bad vrij is, heb ik daar voorkeur voor.”
• “Tijdens de ontsluitingsfase wil ik graag mijn eigen T-shirt dragen in plaats van een ziekenhuisjasje.”
• “Ik wil geen studenten bij de bevalling, tenzij ik daar op dat moment expliciet toestemming voor geef.”

Hoe concreter je bent, hoe makkelijker het is voor het team om met je mee te denken. Houd het wel vriendelijk en haalbaar.

Je wensen tijdens de bevalling zelf

Hier wordt je geboorteplan vaak het meest concreet. Het gaat dan om houdingen, pijnstilling en mogelijke ingrepen. Je hoeft niet alles tot in detail vast te leggen, maar een paar duidelijke voorkeuren helpen het team om met je mee te bewegen.

Houdingen en bewegen

Veel vrouwen denken vooraf vooral aan bevallen op bed, maar er is meer mogelijk. Je kunt bijvoorbeeld:

• Op een bal zitten (een grote skippybal, vaak aanwezig in het ziekenhuis)
• Staand of hangend over het bed weeën opvangen
• Op handen en knieën op bed zitten
• Op je zij liggen met een kussen tussen je knieën

Beweging helpt vaak om met de pijn om te gaan. Zet in je plan bijvoorbeeld: “Ik wil graag zoveel mogelijk kunnen bewegen tijdens de ontsluitingsfase. Ik sta open voor tips over houdingen van de verloskundige.”

Bij het persen kun je ook aangeven wat je voorkeur heeft, bijvoorbeeld op je zij, half zittend of op handen en knieën. Soms is door medische redenen niet alles mogelijk, maar het is fijn als het team weet waar jij je het prettigst bij voelt. Schrijf bijvoorbeeld: “Bij het persen probeer ik graag eerst op mijn zij, tenzij er medisch een andere houding nodig is.”

Pijnstilling en ingrepen

Pijnstilling is een onderwerp waar veel vrouwen tegenop zien. Schrijf op hoe je erin staat, maar houd ook ruimte voor verandering. Een voorbeeld: “Ik wil de bevalling graag zonder medicamenteuze pijnstilling proberen. Als het toch nodig is, heb ik voorkeur voor een ruggenprik boven een pompje met pijnstilling via het infuus.”

Noem ook hoe je denkt over bepaalde ingrepen, zoals:

• Hartslagbewaking van de baby (met band om je buik of draadje op het hoofdje)
• Een infuus voor vocht of medicatie
• Een knip
• Een (geplande of onverwachte) keizersnede

Bij een keizersnede kun je bijvoorbeeld opschrijven wie je erbij wilt hebben, of je graag wakker wilt blijven als dat kan, en of je je baby zo snel mogelijk bij je wilt hebben. Denk aan een zin als: “Bij een keizersnede wil ik graag dat mijn partner aanwezig is en dat, als het medisch kan, de baby zo snel mogelijk bij mij op de borst wordt gelegd.”

Weet wel: medische keuzes maak je altijd samen met je verloskundige of gynaecoloog. Bij twijfel of vragen over ingrepen is het belangrijk om dat met hen te bespreken.

Omgaan met onverwachte wendingen

Bevallingen lopen zelden precies zoals je ze in je hoofd had. Dat is niet omdat jij iets verkeerd doet, maar omdat een bevalling nu eenmaal niet te plannen is. Het helpt om in je plan ook iets te zetten over hoe je wilt dat er met onverwachte situaties wordt omgegaan.

• “Bij spoed mag het team handelen zoals nodig. Ik wil dat mijn partner zoveel mogelijk wordt geïnformeerd.”
• “Als het anders loopt dan gehoopt, wil ik graag dat iemand na afloop kort met mij doorneemt wat er is gebeurd.”

Door ook dit soort zinnen op te nemen, geef je jezelf wat extra houvast als het anders loopt. Dat kan later ook helpen bij het verwerken van je bevalling.

Na de geboorte: de eerste momenten met je baby

Die eerste minuten en uren na de bevalling zijn vaak heel intens. Je bent moe, opgelucht, soms een beetje beduusd. Juist dan is het fijn als er al is nagedacht over wat je graag wilt. Schrijf daarom ook een stukje over de periode direct na de geboorte.

Contact met je baby en navelstreng

Veel ouders willen graag dat de baby meteen bij hen op de borst wordt gelegd, huid-op-huid. Dat helpt vaak bij het op gang komen van de borstvoeding en is gewoon een heel bijzonder moment. Je kunt bijvoorbeeld opschrijven: “Als het medisch kan, wil ik dat mijn baby direct na de geboorte op mijn borst wordt gelegd.”

Denk ook na over de navelstreng. Wil je dat die pas na een paar minuten wordt doorgeknipt, of maakt het je niet zoveel uit? En wie mag knippen: je partner, jijzelf of de verloskundige? Een voorbeeld: “Ik wil graag dat de navelstreng pas wordt doorgeknipt als hij is uitgeklopt. Mijn partner knipt de navelstreng door, tenzij dat medisch niet mogelijk is.”

Voeding, onderzoek en placenta

Schrijf op hoe je wilt starten met voeding: borstvoeding of kunstvoeding. Je hoeft nog niet alles zeker te weten, maar een richting helpt. Bijvoorbeeld: “Ik wil graag borstvoeding geven. Als het niet meteen lukt, wil ik graag hulp van de kraamverzorgende of lactatiekundige. Als borstvoeding niet haalbaar blijkt, wil ik overstappen op kunstvoeding.”

Ook kun je iets zeggen over het eerste onderzoek van je baby. Wil je dat dat zoveel mogelijk bij jou op de kamer gebeurt? Vind je het fijn als je partner meegaat als de baby even weg moet voor een controle? Dat soort kleine dingen geven veel rust als het zover is.

En dan nog de placenta. De meeste mensen laten die gewoon in het ziekenhuis achter. Maar sommige ouders willen hem mee naar huis nemen om te begraven in de tuin, of hebben andere plannen. Als je daar iets mee wilt doen, zet het dan in je plan, bijvoorbeeld: “Ik wil de placenta mee naar huis nemen. Graag in een afgesloten bakje bewaren tot vertrek.”

Rust en bezoek na de bevalling

Na de geboorte is de verleiding groot om meteen iedereen te appen. Maar jij en je baby hebben vooral rust nodig. Denk daarom alvast na over bezoek. Wil je de eerste uren alleen met je partner en baby zijn? Of vind je het fijn als bijvoorbeeld je moeder kort langskomt?

• “De eerste 2 uur na de bevalling willen we geen bezoek, alleen rust met ons gezin.”
• “We sturen pas een bericht naar familie als we op de kamer liggen en ik gedoucht heb.”

Door dit vooraf te bespreken met je partner voorkom je dat je tijdens de bevalling nog moet onderhandelen over bezoek. Dat scheelt energie.

Je geboorteplan delen met je partner en zorgverleners

Een geboorteplan heeft pas echt nut als de mensen om je heen het kennen. Bespreek het daarom niet alleen met je verloskundige, maar ook goed met je partner. Ga er een keer samen rustig voor zitten, bijvoorbeeld in week 33 of 34, met een kop thee erbij.

Loop punt voor punt door wat je hebt opgeschreven. Vraag je partner ook wat hij of zij spannend vindt en wat fijn zou zijn. Sommige partners vinden het bijvoorbeeld prettig om een paar concrete “taken” te hebben: water aangeven, mee ademen, masseren, de vluchttas in de gaten houden. Dat kun je er prima kort bijzetten.

Bij je verloskundige kun je je plan meestal rond week 32 tot 36 bespreken. Neem een geprinte versie mee. Zij kan aangeven wat in jouw situatie haalbaar is, en waar je misschien nog niet aan gedacht hebt. Bij medische vragen of als je twijfelt over bepaalde keuzes, is dit het moment om die te stellen.

Praktische tips voor delen en bewaren

• Print 2 tot 3 exemplaren van je geboorteplan en stop er minstens één in je vluchttas.
• Bewaar een digitale versie op je telefoon en stuur hem eventueel naar je partner.
• Als je in het ziekenhuis bevalt, kun je bij binnenkomst aangeven dat je een geboorteplan hebt en het meteen afgeven.

Een valkuil is dat een geboorteplan ergens onderin een tas verdwijnt en niemand er nog aan denkt. Spreek met je partner af wie het plan meeneemt en aan wie het wordt gegeven. Dat is zo’n klein praktisch dingetje dat in de hectiek makkelijk vergeten wordt.

Handig in combinatie met je vluchttas

Je geboorteplan en je vluchttas horen eigenlijk bij elkaar. In de praktijk zie ik vaak dat vrouwen hun plan pas zoeken als de weeën al flink bezig zijn. Dat is zonde.

• Stop één geprinte versie van je geboorteplan in een doorzichtig hoesje in de voorkant van je vluchttas.
• Leg thuis een extra exemplaar op een vaste plek, bijvoorbeeld naast je zwangerschapsmap.
• Laat je partner weten waar alles ligt en wat er in de tas zit, zodat hij of zij niet hoeft te zoeken als het zover is.

Door dit op tijd te regelen, hoef je tijdens de eerste weeën alleen nog maar te focussen op jezelf en je baby.

Voorbeelden van zinnen en indeling voor je geboorteplan

Als je eenmaal weet wat je wilt zeggen, is de volgende stap: hoe zet je het op papier? Je hoeft geen mooie volzinnen te maken. Kort en duidelijk werkt het best. Hieronder een mogelijke indeling met voorbeeldzinnen die je kunt aanpassen aan jouw situatie.

Mogelijke indeling op één A4

1. Algemene gegevens

   Naam, geboortedatum, uitgerekende datum, naam partner, telefoonnummer.

2. Algemene wensen

   “Ik wil graag dat er rustig met mij gecommuniceerd wordt en dat handelingen kort worden uitgelegd.”

3. Omgeving en aanwezigen

   “Ik beval het liefst in het ziekenhuis. Bij de bevalling zijn mijn partner en verloskundige aanwezig. Geen andere bezoekers tijdens de bevalling.”

4. Bevalling

   “Ik wil graag zoveel mogelijk kunnen bewegen tijdens de ontsluiting. Ik sta open voor houdingsadvies.”
   “Ik probeer het eerst zonder pijnstilling. Als het nodig is, heb ik voorkeur voor een ruggenprik.”

5. Na de bevalling

   “Als het medisch kan, wil ik mijn baby direct huid-op-huid op mijn borst.”
   “Ik wil borstvoeding geven en vraag om hulp als het niet direct lukt.”

6. Bij complicaties

   “Bij spoed mag het team handelen zoals nodig. Mijn partner wordt zoveel mogelijk geïnformeerd en betrokken bij beslissingen.”

Laatste praktische check voor je geboorteplan

• Staat alles op maximaal 1 tot 2 A4’tjes?
• Zijn je belangrijkste 5 tot 10 wensen duidelijk en vet of bovenaan gezet?
• Heb je het plan besproken met je partner en verloskundige?
• Heb je een geprinte versie in je vluchttas gedaan?

Zorg dat de belangrijkste dingen bovenaan staan, zoals je wensen rond pijnstilling, wie er bij je mag zijn en hoe je betrokken wilt worden bij beslissingen. De rest is mooi meegenomen, maar dit zijn de punten waar in de praktijk het vaakst naar gekeken wordt.